Chuyển khoản ngân hàng đã trở thành phương thức thanh toán phổ biến trong các giao dịch mua bán, kinh doanh và sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, chỉ một sai sót nhỏ khi nhập số tài khoản, lựa chọn người thụ hưởng hoặc xác nhận giao dịch cũng có thể khiến tiền được chuyển đến nhầm tài khoản của người khác.
Trong trường hợp này, nhiều người thường lo lắng không biết có thể lấy lại số tiền đã chuyển nhầm hay không, đặc biệt khi người nhận không hợp tác hoặc cố tình từ chối hoàn trả.
Vậy pháp luật quy định như thế nào về trách nhiệm hoàn trả tiền chuyển khoản nhầm? Người nhận tiền nhưng cố tình không trả lại có thể bị xử lý ra sao?
1. Chuyển khoản nhầm vào tài khoản người khác có đòi lại được tiền không?
Câu trả lời là có. Người chuyển khoản nhầm có quyền yêu cầu người nhận hoàn trả số tiền đã nhận nếu khoản tiền đó không có căn cứ pháp luật.
Cụ thể, Điều 579 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về nghĩa vụ hoàn trả do chiếm hữu, sử dụng tài sản và được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật như sau:
Người chiếm hữu, người sử dụng tài sản của người khác mà không có căn cứ pháp luật phải hoàn trả tài sản cho chủ sở hữu hoặc chủ thể có quyền khác đối với tài sản đó.
Đồng thời, Điều 580 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người chiếm hữu, người sử dụng tài sản không có căn cứ pháp luật phải hoàn trả toàn bộ tài sản đã thu được.
Bên cạnh đó, theo điểm d khoản 2 Điều 20 Thông tư số 17/2024/TT-NHNN, chủ tài khoản thanh toán có nghĩa vụ hoàn trả hoặc phối hợp với ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoàn trả các khoản tiền do sai sót, nhầm lẫn đã ghi Có vào tài khoản thanh toán của mình.
Như vậy, việc tiền được chuyển vào tài khoản không đồng nghĩa với việc người nhận đương nhiên có quyền sở hữu hợp pháp đối với khoản tiền đó. Người nhận có trách nhiệm hoàn trả khi xác định đây là khoản tiền được chuyển nhầm và không có căn cứ pháp luật để chiếm hữu.
2. Người nhận tiền chuyển khoản nhầm nhưng cố tình không trả lại bị xử lý thế nào?
Trường hợp người nhận biết rõ khoản tiền được chuyển nhầm nhưng vẫn cố tình không hoàn trả, hành vi này có thể dẫn đến trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc thậm chí trách nhiệm hình sự tùy thuộc vào tính chất, mức độ và các điều kiện luật định.
2.1. Trách nhiệm dân sự
Theo Điều 579 và Điều 580 Bộ luật Dân sự năm 2015, người nhận tiền chuyển khoản nhầm có nghĩa vụ hoàn trả toàn bộ số tiền đã nhận mà không có căn cứ pháp luật.
Nếu người nhận đã sử dụng hoặc làm thất thoát khoản tiền thì nghĩa vụ hoàn trả vẫn có thể được đặt ra theo quy định pháp luật.
Trường hợp người nhận không tự nguyện hoàn trả, người chuyển khoản nhầm có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
2.2. Trách nhiệm hành chính
Theo điểm đ khoản 2 Điều 18 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, hành vi chiếm giữ trái phép tài sản của người khác nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc trả lại tài sản do chiếm giữ trái phép hoặc buộc nộp lại số tiền tương ứng với giá trị tài sản đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định.
2.3. Trách nhiệm hình sự
Đáng chú ý, hành vi cố tình không trả lại tiền do người khác chuyển khoản nhầm trong một số trường hợp có thể cấu thành Tội chiếm giữ trái phép tài sản theo Điều 176 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung.
Cụ thể:
- Trường hợp thứ nhất: Người nhận cố tình không trả lại tài sản trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng sau khi chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc cơ quan có trách nhiệm yêu cầu nhận lại tài sản theo quy định pháp luật.
- Trường hợp thứ hai: Tài sản có giá trị dưới 10.000.000 đồng nhưng là di vật, cổ vật bị giao nhầm hoặc do người đó tìm được, bắt được và người này cố tình không trả lại sau khi được yêu cầu.
- Trường hợp thứ ba: Tài sản bị chiếm giữ có giá trị từ 200.000.000 đồng trở lên hoặc là bảo vật quốc gia thì thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 176 Bộ luật Hình sự.
Theo đó, người phạm tội có thể bị áp dụng các hình phạt sau:
Cần lưu ý, không phải mọi trường hợp nhận được tiền chuyển khoản nhầm nhưng chưa hoàn trả đều đương nhiên cấu thành tội phạm. Việc xem xét trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào giá trị tài sản, hành vi cố ý không hoàn trả, yêu cầu nhận lại tài sản và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật.
3. Người chuyển khoản nhầm cần làm gì để lấy lại tiền?
Khi phát hiện chuyển khoản nhầm, người chuyển tiền nên nhanh chóng thực hiện các bước sau:
Bước 1: Liên hệ ngay với ngân hàng để yêu cầu tra soát giao dịch.
Người chuyển tiền cần liên hệ ngân hàng nơi mình mở tài khoản hoặc sử dụng ứng dụng ngân hàng để gửi yêu cầu tra soát, khiếu nại.
Nội dung yêu cầu cần thể hiện rõ:
- Thời gian thực hiện giao dịch;
- Số tiền đã chuyển;
- Số tài khoản và tên người nhận;
- Nội dung giao dịch;
- Lý do yêu cầu tra soát.
Người chuyển tiền nên đề nghị ngân hàng hỗ trợ liên hệ ngân hàng thụ hưởng để xác minh giao dịch và hướng dẫn thủ tục thu hồi tiền.
Bước 2: Lưu giữ chứng cứ liên quan đến giao dịch.
Người chuyển tiền cần lưu lại biên lai giao dịch, sao kê tài khoản, nội dung chuyển khoản, thông tin trao đổi với ngân hàng và các tài liệu khác có liên quan.
Đây là những chứng cứ quan trọng để chứng minh việc chuyển tiền nhầm và làm cơ sở yêu cầu người nhận hoàn trả.
Bước 3: Gửi yêu cầu hoàn trả tiền đến người nhận (nếu xác định được thông tin).
Trường hợp xác định được người nhận, người chuyển tiền có thể gửi văn bản yêu cầu hoàn trả, nêu rõ số tiền, thời điểm chuyển nhầm và thời hạn đề nghị hoàn trả.
Việc gửi yêu cầu nên được thực hiện bằng phương thức có thể lưu lại chứng cứ về thời điểm gửi và nội dung yêu cầu.
Bước 4: Trình báo cơ quan Công an khi có dấu hiệu cố tình chiếm giữ tài sản.
Nếu người nhận biết rõ tiền được chuyển nhầm nhưng cố tình không hoàn trả, né tránh hoặc có dấu hiệu sử dụng, tẩu tán tài sản, người chuyển tiền có thể gửi đơn trình báo đến cơ quan Công an có thẩm quyền để được tiếp nhận, xác minh và giải quyết theo quy định.
Bước 5: Khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.
Nếu người nhận không tự nguyện hoàn trả và tranh chấp không được giải quyết thông qua các biện pháp khác, người chuyển tiền có thể khởi kiện vụ án dân sự để yêu cầu hoàn trả tài sản không có căn cứ pháp luật.
4. Ngân hàng có tự động thu hồi tiền đã chuyển nhầm không?
Đây là vấn đề nhiều người thường nhầm lẫn khi thực hiện thủ tục yêu cầu hoàn trả tiền.
Theo điểm a khoản 2 Điều 21 Thông tư số 17/2024/TT-NHNN, ngân hàng có quyền chủ động trích Nợ tài khoản thanh toán của khách hàng trong một số trường hợp nhất định, trong đó có trường hợp phát hiện đã ghi Có nhầm vào tài khoản của khách hàng hoặc theo yêu cầu hủy lệnh chuyển Có của ngân hàng phục vụ bên chuyển tiền do phát hiện sai sót so với lệnh thanh toán đã lập.
Tuy nhiên, cần phân biệt hai trường hợp:
- Ngân hàng ghi Có nhầm do lỗi của ngân hàng: Ngân hàng có cơ sở thực hiện điều chỉnh, trích Nợ theo quy định tại Thông tư số 17/2024/TT-NHNN.
- Khách hàng tự nhập sai thông tin người thụ hưởng: Đây không mặc nhiên là trường hợp ngân hàng được tự ý trích tiền từ tài khoản của người nhận. Việc thu hồi cần được thực hiện theo quy trình tra soát, phối hợp hoàn trả hoặc yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật.
Do đó, ngân hàng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tra soát, xác minh và phối hợp xử lý giao dịch nhưng không phải mọi trường hợp chuyển khoản nhầm đều có thể được ngân hàng tự động thu hồi tiền.
5. Người nhận được tiền chuyển khoản nhầm cần lưu ý điều gì?
Không ít người cho rằng khi tiền đã được ghi Có vào tài khoản cá nhân thì họ có toàn quyền sử dụng số tiền đó. Tuy nhiên, đây là quan niệm không phù hợp với quy định pháp luật.
Khi phát hiện tài khoản nhận được khoản tiền không rõ nguồn gốc hoặc có dấu hiệu chuyển nhầm, người nhận nên:
- Không tự ý rút tiền, chuyển tiếp hoặc sử dụng khoản tiền chưa xác định được căn cứ nhận.
- Chủ động liên hệ ngân hàng để xác minh giao dịch.
- Phối hợp với ngân hàng trong quá trình hoàn trả khoản tiền được xác định là chuyển nhầm.
- Không chuyển tiền trực tiếp cho người lạ theo yêu cầu qua điện thoại hoặc tin nhắn khi chưa xác minh được giao dịch với ngân hàng.
- Lưu giữ chứng từ và thông tin liên quan đến việc tiếp nhận, hoàn trả tiền.
Đặc biệt, người nhận cần cảnh giác với thủ đoạn lừa đảo chuyển tiền nhầm, sau đó yêu cầu chuyển trả vào một tài khoản khác hoặc yêu cầu cung cấp thông tin đăng nhập, mã OTP. Việc hoàn trả nên được thực hiện thông qua quy trình chính thức của ngân hàng để hạn chế rủi ro phát sinh.
6. Kết luận
Chuyển khoản nhầm không đồng nghĩa với việc người chuyển tiền mất hoàn toàn quyền yêu cầu nhận lại tài sản. Pháp luật đã có những quy định cụ thể về nghĩa vụ hoàn trả tài sản không có căn cứ pháp luật, đồng thời đặt ra chế tài đối với hành vi cố tình chiếm giữ tài sản của người khác.
Vì vậy, khi phát sinh giao dịch chuyển khoản nhầm, người chuyển tiền cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng, lưu giữ chứng cứ và thực hiện các thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền lợi của mình. Ngược lại, người nhận tiền cũng cần chủ động phối hợp hoàn trả, tránh phát sinh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý không đáng có.
Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin pháp lý tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn đối với từng vụ việc cụ thể.









