Thẩm quyền xét xử lại vụ án bất động sản khi có thay đổi địa giới hành chính
Sự thay đổi về địa giới hành chính sau khi sáp nhập không chỉ là câu chuyện của các cơ quan hành chính mà còn kéo theo những thay đổi trong hoạt động tố tụng. Đặc biệt đối với các vụ án tranh chấp bất động sản, khi bất động sản sang một địa giới hành chính mới, việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền xét xử trở thành yếu tố tiên quyết để đảm bảo trình tự tố tụng.
1. Nguyên tắc chung về thẩm quyền đối với bất động sản
Theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS), đối với những tranh chấp mà đối tượng là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản mới có thẩm quyền giải quyết.
Khi địa giới hành chính bị thay đổi do sáp nhập, "Tòa án nơi có bất động sản" sẽ được xác định là Tòa án quản lý địa giới hành chính mới (như Tòa án nhân dân khu vực sau khi sáp nhập).
2. Trường hợp vụ án đang trong quá trình giải quyết/xét xử lại thì xảy ra sáp nhập
Đây là tình huống vụ án đang được Tòa án thụ lý để xét xử (ví dụ: đang thụ lý sơ thẩm) thì quyết định sáp nhập địa giới hành chính có hiệu lực, dẫn đến thửa đất tranh chấp chuyển sang sự quản lý của một đơn vị hành chính khác.
Trường hợp này đã được TANDTC hướng dẫn tại Công văn số 163/TANDTC-PC ngày 10/9/2024 về việc giải đáp vướng mắc trong xét xử. Hướng xử lý được chia làm hai mốc tố tụng:
- Trường hợp Tòa án chưa ra Quyết định đưa vụ án ra xét xử: Tòa án đang thụ lý bắt buộc phải chuyển hồ sơ vụ án (theo Điều 41 BLTTDS) đến Tòa án địa phương mới (nơi có bất động sản sau khi sáp nhập) để tiếp tục thụ lý, giải quyết theo đúng thẩm quyền lãnh thổ.
- Trường hợp Tòa án đã ra Quyết định đưa vụ án ra xét xử: Nhằm đảm bảo tính ổn định của tố tụng và tiến độ giải quyết vụ án, Tòa án đang thụ lý sẽ không chuyển hồ sơ. Tòa án này tiếp tục tiến hành mở phiên tòa và xét xử vụ án theo thủ tục chung.
3. Trường hợp bản án bị hủy để xét xử lại sau khi sáp nhập đã hoàn tất
Nếu bản án trước đó bị cấp Giám đốc thẩm/Tái thẩm hoặc Phúc thẩm tuyên hủy để giao về xét xử sơ thẩm lại, và tại thời điểm trả hồ sơ, việc sáp nhập địa giới hành chính đã diễn ra xong:
- Hồ sơ vụ án sẽ được chuyển thẳng cho Tòa án có thẩm quyền theo địa giới hành chính mới để thụ lý lại từ đầu.
- Lý do là tại thời điểm thụ lý lại vụ án, Tòa án phải áp dụng ngay điểm c khoản 1 Điều 39 BLTTDS. Vì thửa đất lúc này đã thuộc ranh giới của đơn vị hành chính mới, Tòa án khu vực nơi có bất động sản đó đương nhiên là cơ quan có thẩm quyền thụ lý.
Tóm lại: Việc xác định Tòa án nào có thẩm quyền xét xử lại phụ thuộc vào việc thời điểm phát sinh sự kiện sáp nhập nằm ở giai đoạn tố tụng nào (trước hay sau khi có Quyết định đưa vụ án ra xét xử) và nguyên tắc tuân thủ tuyệt đối thẩm quyền loại trừ của Tòa án nơi có bất động sản.
